PSİKOSOSYOLOJİK RİSK ETMENLERİ 2 Stress

İŞİN İÇERİĞİ 

İŞ ÇEVRESİ VE TEÇHİZATI

Teçhızat tesislerin güvenlik uygunluk, ulaşılabilirlik, bakım onarım sorunlarıdır .

GÖREV TASARIMI

iş içeriğindeki tehlikeli boyutlar; “İşin değersiz olması, vasıfların kullanılamaması, görev çeşitliğinin olmaması, tekrarlayıcı iş, belirsizlik, öğrenme fırsatı bulamama, istem çatışmaları ve yetersiz kaynaklar gibi .

YARI VASIFLI-VASIFSIZ ÇALIŞMA

Bu tür çalışma aynı zamanda yarı vasıftı, vasıfsız işlerin özelliğidir Tekrarlayıcı ve tekdüze çalışma can sıkıntısı, depresyon ve genel psikolojik tükenme ile noktalanır.

BELİRSİZLİK

Başarımla ilgili geribildirim olmaması bir belirsizliktir ve süre uzadığında stres nedenidir. İstenen davranışlar ya da işin geleceği ile ilgili
belirsizlikleri de derinleştirir.

İŞ YÜKÜ VE İŞ HIZI

Ağır bir işte hızlı çalışma gereği özellikle sû,üre uzadıkça stres oluşturur.

İŞ YÜKÜ

İş yükü ve ağır işte çalışma nicel ve nitel yük tanımlarına karşılık gelir .

Nicel yük yapılacak toplam iş miktarını, nitel yük ise işin güçlüğünü tanımlar.

Bu iki boyut birbirinden bağımsızdır. Aynı işte biri az diğeri çok olabilir .Tekrarlayıcı montaj çalışması bu tür bir iştir

İŞ HIZI VE ZAMAN DARLIĞI

İş yükü iş hızına göre değerlendirilmelidir. İş hızı işin tamamlanma hızı ve hızlılık gereğinin doğası ve denetlenebilirliği (öz denetimli
ya da sistem veya makine denetimli) dir .

İş hızının sağlıkla ilişkisi bir sınıra kadar denetimle ilgilidir Sistem veya makine denetimli hızlarda hızlanma fiziksel ve psikolojik sağlık
için tehlikelidir. Başarımın elektronik olarak denetlendiği bilgisayar destekli sistemler de aynı etkiyi yapar. Zaman darlığı hem kişisel
bir özellik hem de işin gereği olarak ortaya çıkabilir.

ÇALIŞMA SAATLERİ

Bu konuda iki başlık öne çıkar: vardiyalı çalışma ve uzun çalışma süreleri.

VARDİYALI ÇALIŞMA
• Vardiyalı çalışma, özellikle de gece çalışması sirkadyen ritmi ve uyku düzenini bozarak etki eder. Gece çalışması uyku bozuklukları, sindirim sistemi bozuklukları ve genel yorgunluk haliyle ilişkilendirilir.

UZUN ÇALIŞMA SÜRESİ (KESİNTİSİZ ÇALIŞMA)

• Pek çok sağlık sorunu ile uzun çalışma süresi arasında ilişki vardır.

STRES

MÜHENDİSLİK YAKLAŞIMI

• Bu yaklaşım stresi, kişinin çevresinin kişiye yüklenen yük ya da istem düzeyi veya zararlı veya tehdit edici unsur cinsinden tanımlanan uyarıcı özelliği olarak ele alır .İş stresi ise iş çevresinin bir özelliği olarak ve genellikle de çevrenin nesnel olarak ölçülebilen bir boyutu olarak ele alınır .

Stres kişide olan değil, kişiye olandır Bir semptomlar dizisi değil, nedenler dizisidir. Stres durumla ilgili nesnel özeliklere atıf yapar. Bu yaklaşıma göre, sıklıkla geri dönüşü olan, ama bazı durumlarda geri dönüşü olmayıp zarara yol açan bir gerginlik tepkisi oluşturur. Kabul edilebilir stres düzeyi bu yaklaşıma dayanır.

FİZYOLOJİK YAKLAŞIM

Selye (1950, 1956) stresi “biyolojik sistemdeki özgül olmayan değişiklikleri kapsayan özgül bir sendrom ile ortaya çıkan durum olarak tanımlar. Burada stres özgül olmayan, genel bir fizyolojik yanıt sendromu olarak ele alınır.

Stres yıllarca iki nöroendokrin sistemin harekete geçmesiyle açıklanmıştır

Buna göre 1. İlk aşama alarm aşamasıdır (sempatetik ad-renal medülla harekete geçer).

2. İkinci aşama direnme aşamasıdır (adrenal kortikal hareket).

3. Üçüncü aşama ise dışa vurmadır (sempatetik adrenal medüllanın yeniden harekete geçmesi).

Fizyolojik yanıtın tekrarlanması, yoğunlaşması veya uzaması vücuttaki yıpratıcı etkiyi artırır ve Selye’nin “uyum hastalıklarının” ortaya çıkmasına yol açar.

Scheuch (1996) stresi iç ve dış çevrelerdeki değişikliklere uyum sağlama çabasındaki insanın psikofızyolojik etkinlikleri olarak değerlendirir .Bu etkinlik belirli bir maddi ve toplumsal çevrede, istemlerle kişisel somatik, psikolojik ve toplumsal kapasiteler arasındaki ilişkinin niceliği ve niteliği ile ilgilidir .

Scheuch, stresi organik işlevlerde, psikolojik işlevlerde insanın sosyal çevresiyle etkileşimi sırasında ortaya çıkan homeostatik durum bozulmasına tepkisel bir etkinlik olarak algılar.

Uyum sağlama üç yolla gerçekleşir:
1  İşlev tasarrufu.
2 Çabanın en aza indirilmesi.
3 İyilik hali ilkesi.

Stres bu ilkelerdeki aşınmanın tanımıdır Bu iki yaklaşıma, hem uygulamadan kaynaklanan, hem de kavramsal eleştiriler yöneltilmiştir.

PSİKOLOJİK YAKLAŞIM

* Bu yaklaşım önceki iki yaklaşımın eleştirisinden yola çıkmıştır.

Bu yaklaşım stresi kişi ile çalışma çevresi arasındaki dinamik etkileşim temelinde ele alır .Bu yaklaşım ILO’nun psikososyal tehlikeler ve Dünya Sağlık örgütü’nün iyilik hali tanımlarıyla da örtüşür.Psikolojik yaklaşım, güncel stres kuramlarını da temelini oluşturur;

1. Etkileşme kuramları; (bu gruptaki kuramlar kişinin çalışma çevresiyle etkileşiminin yapı-sal özelliklerine odaklaşır),

2. Etkileme kuramları; (bu gruptaki kuramlar ise, bu etkileşime temel oluşturan psikolojik mekanizmalara odaklaşır)

 

 ETKİLEŞME KURAMLARI

Bu kuramlar kişinin çalışma çevresiyle etkileşiminin yapısal özelliklerine odaklaşır .

Bu grupta iki kuram öne çıkar;

1 Kişi-çevre uygunluğu kuramı

2. İstem denetim kuramı

– KİŞİ-ÇEVRE UYGUNLUĞU KURAMI

Uygunluk iki düzeyde tanımlanır;

1. İşçinin tutum ve yeteneğinin işin gereklerini karşılama düzeyi.

2. Çalışma çevresinin işçinin gereksinimlerini karşılama düzeyi ve özellikle de iş düzeninin işçinin bilgi ve becerilerini kullanmasını destekleme düzeyi,

• Bu kuramda nesnel gerçeklik ile öznel al-gılar ve çevresel değişkenler ile kişisel değişkenler birbirinden kesin olarak ayrılmalıdır.

İSTEM DENETİM MODELİ

İşin gereklerinin ağır, işteki karar verme yetkisinin düşük olduğu durumlarda sağlık ve iş doyumu azalır. Ancak buna yönelik eleştiri toplumsal desteğin bu değişkenlerin etkisini hafiflettiğinin göz ardı etmesidir

Bu eleştiri İstem-Denetim-Destek modeline kaynak oluşturmuştur. Toplumsal destek iş arkadaşlarının ve gozetmenlerin işteki yardımcı toplumsal desteklerini kapsar. Yüksek istemin, düşük denetim ve yetersiz destek ile birleşmesinin olumsuz etkiyi artıdığı, yüksek desteğin ise stres yönetiminde etkili bir araç olduğu ileri sürülür. Bu modele de İşçinin kişisel özelliklerini göz ardı ettiği için eleştiri yöneltilmiştir.

ETKİLEME KURAMLARI

Bu kuramlar bilme-kavrama süreçlerine ve kişinin çevresiyle etkileşimine temel oluşturan duygulanımsal tepkilere odaklaşır.

Buna göre aşırı çabaya karşın yetersiz ödül almak (yüksek maliyet-düşük kazanç) strese yol açar.

Burada çaba ile ilgili iki kaynak vardır dışsal kaynak, işin gerekleridir, içsel kaynak ise verili durumda işçinin bireysel güdüsüdür.

• ödül konusunda üç boyut önemlidir;

1. Finansal karşılık

2. Toplumsal-duygulanımsal ödül

3. Statü ile ilgili denetim

BENZER YAZILAR
YORUMLAR
KPSS
İşyeri Hekimliği ve İş güvenliği
SEÇME SINAVI

18 mayıs 2019

KPSS
SIKÇA SORULAN SORULAR
  • Sarımsak Tansiyonu Düşürür Mü ?

    Sarımsak Tansiyonu Düşürür Mü ?  Sarımsağın birçok faydası olduğu bilinmektedir. Bunlardan bir tanesi de yüksek tansiyonu düşürmeye yardımcı olmasıdı... Devamını Oku

KPSS
DERS DOKÜMANLARI
KATEGORİLER